In bài
VietCatholic News (16/10/2002 )
Con đường tu đức xem ra thật
cao nhưng thật ra bắt đầu từ thấp, xem ra thật xa nhưng khởi đi từ gần.
Không ai lại không thể đi nếu đã muốn đi.
Con đường tu đức của Đức Maria đã đi, một linh đạo rất gần, một
lối lên từ chỗ thấp trong cụm từ tiếng thưa: “Xin Vâng” thường ngày.
Con đường tu đức của Đức Maria gói trọn trong tiếng “Xin Vâng”, đường
đi rất thấp: chấp nhận một thực tại, để đi đến chỗ rất cao: “Xin
Chúa cứ làm cho tôi”. Đây là một cách nói rất đầy tính triết lý mà
xưa Tử Tư trong sách Trung Dung đã viết: “Quân tử chi đạo, thí như hành
viễn, tất tự nhĩ, thí như đăng cao, tất tự ty”. Đời sống nội tâm
của con người, giống như đi xa, phải từ chỗ gần, giống như lên cao,
đi từ chỗ thấp.
Con đường rất thấp: “Nữ tỳ của Chúa”. Giống như những thiếu nữ
vào thời ấy, ai cũng mong muốn chính mình là người thừa hưởng lời
loan báo: “Này đây, một trinh nữ sẽ thụ thai” (Is 7, 14), mà Isaia công
bố. Lời loan báo ấy, được thừa hưởng, nhưng ước mơ của các cô vẫn
chỉ là ước mơ, biết bao giờ đến, ở đâu và là ai được lựa chọn?...những
chuỗi câu hỏi của niềm mong đợi vào thời Đấng Thiên Sai thực hiện lời
hứa. Tin Mừng Luca trình thuật cách rất đơn giản: “Thiên Chúa sai sứ
thần Gabrien đến một thành miền Galilê, gọi là Nazaret gặp một trinh nữ
đã đính hôn với một người tên là Giuse, thuộc nhà Đavit, trinh nữ ấy
tên là Maria” (Lc 1, 26 - 27). Lời hứa thực hiện, cũng như con người được
chuẩn bị cách âm thầm không ngờ tới. Thiên Chúa đi từ chỗ thấp mời
gọi một con người cộng tác để đi lên chỗ cao. Ơ xứ Palestine thời Chúa
Giêsu người nữ không có thế giá, thế giới của họ là gia đình và những
việc nội trợ. Họ không được đi học cả việc đạo cũng như đời. Họ
không được mời làm chứng tại toà án cũng như không được lên tiếng
trong nghi thức phụng tự. Việc Thiên Chúa làm không hệ tại vào hoàn cảnh,
nhưng là con người được chọn. Đức Maria được lựa chọn và được
chuẩn bị từ lâu, người được chọn không biết nhưng Thiên Chúa biết.
Bí quyết của Đức Maria trong giai đoạn này là “Xin Chúa cứ làm cho tôi”.
“Xin Chúa cứ làm cho tôi” như Thiên Chúa đã từng thực hiện trong lịch
sử của dân tộc Do Thái: “Chúa giơ tay biểu dương sức mạnh, dẹp tan
phường lòng trí kiêu căng. Chúa hạ bệ những ai quyền thế. Người nâng
cao mọi kẻ khiêm nhường” (Lc 1, 51 - 52). Thái độ “Xin Chúa cứ làm cho
tôi”của Đức Maria là một con đường linh đạo Xin Vâng. Xin Vâng sau khi
chiêm ngắm những điều Thiên Chúa đã thực hiện trong lịch sử, như thánh
Luca trình bày về Đức Maria rất cô đọng: “Còn Bà Maria thì hằng ghi nhớ
mọi kỷ niệm ấy” (Lc 2, 19). Hằng ghi nhớ để chiêm ngưỡng và để sẵn
sàng đáp trả tiếng Xin Vâng, đó là ba chặng đường của tu đức.
Đức Khổng Tử dạy các học trò của mình: “Tri chi giả bất như báo
chi giả; báo chi giả, bất như lạc chi giả”. (Luận ngữ VI,12), nghĩa là
“Biết đạo chẳng bằng ưa đạo, ưa đạo chẳng bằng vui với đạo”,
con đường vui với đạo là con đường trải qua ba giai đoạn: Biết - Ưa
thích - Vui. Biết thì tương đương với giai đoạn hằng ghi nhớ - ưa thích
tương đương với giai đoạn chiêm ngưỡng - và vui với đạo thì trùng với
tiếng Xin Vâng trong cuộc sống.
Con đường tu đức Xin Vâng khởi đi từ sự biết, “vô tri bất mộ”,
biết là một hành trình của lý trí, và biết cũng là khởi sự của một
hành trình biến đổi đời sống. Đức Maria học biết từ gia đình, lắng
nghe những câu truyện kể, nhìn xem những biến cố lịch sử khi tưởng nhớ
và trong cuộc đời “hằng ghi nhớ”. Con đường đức tin là con đường
tìm hiểu mãi không ngừng niềm tin của mình. Càng biết con người càng
yêu mến những gì hiểu biết. Con đường để biết là một con đường
gian khổ, giống như Đức Khổng Tử nghiệm thấy trong con đường rèn luyện
tiến bộ của mình: “Hưng ư Thi, lập ư Lễ, thành ư Nhạc” (Luận ngữ
VIII, Thái Bá,9), “Khởi hứng từ Kinh Thi, Uốn nắn bằng Kỷ luật, hoàn
thành ở nhạc”. Con đường tri thiên mệnh là con đường khó khăn ban đầu
để biết được Ý của Trời. Biết để không lạc hướng và như vậy là
định hướng cho con đường tu đức của mình. Đức Maria đã đi đúng con
đường biết bằng lý trí và biết bằng con tim. Trong phần đầu của bài
Magnificat, Đức Maria biểu lộ sự biết đó: “Phận nữ tỳ hèn mọn, Người
đoái thương nhìn tới; từ nay hết mọi đời sẽ khen tôi diễm phúc”
(Lc 11, 48).
Biết mình là ai và biết mình được Thiên Chúa yêu thương là cái biết
quan trọng để an tâm bước đi trong hành trình cuộc đời.
Con đường đi của Đức Maria cho thấy một hướng đi: Hãy tiến thêm một
chút nữa trong tình yêu, rồi sẽ tìm kiếm Chúa trong tình yêu của Ngài.
Và tình yêu ấy cao hơn là chỉ chờ đợi Chúa ban phước lành. Càng tiến
lên, càng thấy Chúa tỏ lộ vinh quang của Ngài. “Từ nay, hết mọi đời
sẽ khen tôi diễm phúc” (Lc 1, 48). Diễm phúc vì thấy vinh quang của Thiên
Chúa toả sáng trong cuộc đời của mình, như người ta thường nói “các
thánh là những người được ánh sáng vinh quang của Thiên Chúa chiếu qua”.
Đức Maria là thế, ngay ở giai đoạn đầu của con đường tu đức đã
là khởi sự con đường thánh và rất thánh.
Giai đoạn hai trong con đường linh đạo của Đức Maria là chiêm ngắm. Biết
để chiêm ngắm, suy gẫm những biến cố xảy ra trong lịch sử và trong đời
thường. Giai đoạn này cũng gọi là biết nhưng là cái biết già dặn
thêm kinh nghiệm của tình yêu thương, cái biết để đổ rỗng cuộc đời
của mình. Thánh Phanxicô Xavier nói về sự biết này như sau: “Kinh qua muôn
vạn hiểm nguy chết người, học cho biết lòng Chúa yêu thương”. Học
cho biết lòng Chúa yêu thương là biết bằng kinh nghiệm của cuộc đời
đã trải qua và bằng các biến cố: “Đấng toàn Năng đã làm cho tôi biết
bao điều cao cả, danh Người thật chí thánh chí tôn. … Chúa hạ bệ những
ai quyền thế, Người nâng cao mọi kẻ khiêm nhường. Kẻ đói nghèo Chúa
ban của đầy dư, người giàu có, lại đuổi về tay trắng” (Lc 1, 49, 52
- 53). Lão Tử là người đồng thời với Khổng Tử nhưng lớn tuổi hơn
Khổng Tử, đã sống triết lý của mình: “Khúc tắc toàn, uổng tắc trực,
oa tắc doanh, tệ tắc tân, thiểu tắc đắc, đa tắc hoặc” (Lão Tử, Đạo
Đức Kinh. Ch. 22 theo Nguyễn Duy Cần), “Cái khuyết lại tròn, Cái cong lại
ngay, Cái sâu lại đầy, Cái cũ lại mới, Ít lại được, Nhiều lại mê”.
Chiêm nghiệm như là cái biết đổ rỗng cuộc đời của mình, trở nên
bé nhỏ trước cánh tay quyền năng của Thiên Chúa: “Chúa hạ bệ những
ai quyền thế, Người nâng cao mọi kẻ khiêm nhường”. Càng biết nhiều,
con người lại càng trở nên khiêm tốn. Càng khiêm tốn con người càng thấy
những điều kỳ diệu Thiên Chúa đã làm và đang làm. Con người đổ rỗng
là con người hoàn toàn tín thác để sang giai đoạn ba.
Giai đoạn ba, giai đoạn xin vâng. “Xin Chúa cứ làm cho tôi” như một lời
mạnh mẽ biểu lộ sự tín thác. Thiên Chúa đã làm những điều trọng đại
và vẫn tiếp tục làm những điều trọng đại như thế trong lịch sử nhân
loại. Không dễ tín thác như vậy đâu nếu đã chẳng trải qua hai chặng
đường phía trước. Đức Maria là vị rất thánh thực sự khi can đảm
xin thưa: “Xin cứ làm cho tôi” đó là kết quả của một con đường mà
Khổng Tử nói tới “Biết đạo chẳng bằng ưa đạo, ưa đạo chẳng bằng
vui với đạo”. Vui luôn như cách nói của Thánh Phaolô, vui luôn trong mọi
hoàn cảnh,vì đã tín thác. Thái độ sẵn sàng như tuỳ thuộc hoàn toàn
vào Thiên Chúa, đầy quả cảm của một con người quyết tâm tín thác
vào Thiên Chúa. Đức Maria, thực là thày dạy nhân đức như lời kinh cầu
Đức Bà người giáo hữu thường đọc. Hình ảnh của tiếng Xin Vâng đến
tuyệt hảo là dưới chân Thập Giá nhìn cái chết của người con mà Đức
Maria vẫn một lòng “Xin cứ làm cho tôi”. Xin Vâng của lần đầu là đón
nhận một Người Con của Thiên Chúa, Xin Vâng của lần sau là phó thác Người
Con ấy cho Thiên Chúa. Thiên Chúa ban cho, Thiên Chúa lấy lại, mọi sự đều
tuỳ thuộc vào Thiên Chúa, chỉ có một điều: Để Ý Định yêu thương của
Thiên Chúa được thực hiện “Vì loài người chúng tôi và để cứu rỗi
chúng tôi…”. Lời Xin Vâng của Đức Maria trở thành niềm tin Kính của
con người dâng lên Thiên Chúa và làm nhân chứng cho Tình Yêu của Người.
Nhân loại có một người nữ thật tuyệt hảo để thay cho nhân loại tán
tụng: “Linh hồn tôi ngợi khen Đức Chúa, thần trí tôi hớn hở vui mừng
vì Thiên Chúa, Đấng cứu độ tôi” (Lc 1, 46 - 47)
Lão Tử nghiệm thấy: “Giang hải sở dĩ năng vi, bách cốc vuơng giả, dĩ
kỳ thiên hạ chi” (Lão tử, Đạo Đức Kinh 66), Sở dĩ đại dương làm
vua các sông ngòi bởi vì đại dương ở thấp hơn sông ngòi. Con đường
tu đức Xin Vâng là thế đó “con đường đi xa khởi từ chỗ gần, con
đường lên cao bắt đầu từ chỗ thấp”. Ai cũng có khả năng nên
thánh, và hãy tận dụng khả năng ấy.
Lm Giuse Hoàng Kim Toan